Τα πέντε κέντρα της ανθρώπινης μηχανής

Αποφασίζουμε από το πρωί ότι το βράδυ θα μιλήσουμε ήρεμα με το παιδί μας για τους βαθμούς του. Ετοιμάζουμε μάλιστα και τις φράσεις μας. Το βράδυ καθόμαστε απέναντί του, λέμε τις δύο πρώτες, και στην τρίτη του απάντηση η φωνή μας έχει ήδη υψωθεί. Το χέρι μας χτυπά το τραπέζι πριν προλάβουμε να το σκεφτούμε. Αργότερα, μόνοι μας, αναρωτιόμαστε τι έγινε. Είχαμε αποφασίσει κάτι άλλο.

Ποιος αποφάσισε, τελικά; Η απόφαση να μιλήσουμε ήρεμα πάρθηκε με τη σκέψη. Η φωνή υψώθηκε από ένα συναίσθημα. Το χέρι κινήθηκε μόνο του. Τρία διαφορετικά μέρη του εαυτού μας έδρασαν το ένα μετά το άλλο, και κανένα δεν ρώτησε το άλλο.

Αυτά τα μέρη τα λέμε κέντρα. Μαζί σχηματίζουν μια θαυμάσια μηχανή, την ανθρώπινη μηχανή, που δουλεύει με πέντε κέντρα.

Μια μηχανή που δεν τη γνωρίζουμε

Λέμε συχνά ότι ο ανθρώπινος οργανισμός είναι η πιο τέλεια μηχανή. Σπάνια όμως τον μελετάμε σαν μηχανή. Όποιος αγοράζει ένα αυτοκίνητο διαβάζει το εγχειρίδιο, μαθαίνει πού μπαίνουν τα καύσιμα και τι σημαίνει κάθε λαμπάκι που ανάβει. Για τη δική μας μηχανή δεν έχουμε εγχειρίδιο. Τη χρησιμοποιούμε κάθε μέρα χωρίς να ξέρουμε από τι αποτελείται.

Ό,τι κάνουμε ανήκει σε μία από πέντε μεγάλες λειτουργίες. Σκεφτόμαστε, νιώθουμε, κινούμαστε, το σώμα μας δουλεύει από μόνο του, και μέσα μας υπάρχει μια δύναμη που δημιουργεί ζωή. Κάθε λειτουργία έχει το δικό της κέντρο:

1. Το διανοητικό κέντρο σκέφτεται: συγκρίνει, αναλύει, παίρνει αποφάσεις, μιλά με λέξεις και φαντάζεται. Το κέντρο βάρους του βρίσκεται στον εγκέφαλο.
2. Το συγκινησιακό κέντρο νιώθει: χαρά, λύπη, φόβο, έκπληξη, αγάπη, θυμό. Το κέντρο βάρους του βρίσκεται στο ηλιακό πλέγμα, στην περιοχή της καρδιάς και του στήθους.
3. Το κινητικό κέντρο κινείται: περπατά, γράφει, μιλά, οδηγεί. Σε αυτό ανήκει κάθε κίνηση που μάθαμε. Το κέντρο βάρους του βρίσκεται στο πάνω μέρος της σπονδυλικής στήλης.
4. Το ενστικτώδες κέντρο κρατά το σώμα ζωντανό: την πέψη, την αναπνοή, την κυκλοφορία του αίματος, τα αντανακλαστικά. Το κέντρο βάρους του βρίσκεται στο κάτω μέρος της σπονδυλικής στήλης.
5. Το σεξουαλικό κέντρο δημιουργεί: είναι η δύναμη της ζωής και η έλξη ανάμεσα στην αρσενική και τη θηλυκή αρχή. Το κέντρο βάρους του βρίσκεται στα γεννητικά όργανα.

Λέμε «κέντρο βάρους», γιατί κανένα κέντρο δεν κλείνεται σε ένα σημείο. Κάθε κέντρο απλώνεται σε όλο το σώμα, αλλά η δουλειά του συγκεντρώνεται εκεί.

Τα τρία τελευταία, το κινητικό, το ενστικτώδες και το σεξουαλικό, δουλεύουν πολύ κοντά το ένα στο άλλο, και συχνά τα λέμε μαζί φυσικά κέντρα. Έτσι ο άνθρωπος έχει, θα λέγαμε, τρεις «εγκεφάλους»: έναν για να σκέφτεται, έναν για να νιώθει και έναν για να κινείται και να ζει.

Κάτι ανάλογο περιγράφει και ο «Τίμαιος».

Το διανοητικό κέντρο

Στο διανοητικό κέντρο ανήκουν όλες οι νοητικές μας διεργασίες. Δέχεται τις εντυπώσεις και τις επεξεργάζεται. Σχηματίζει παραστάσεις και ιδέες, συγκρίνει, συλλογίζεται, βγάζει συμπεράσματα, λέει «ναι» ή «όχι». Σε αυτό ανήκουν οι λέξεις και ο λόγος, η λογική και η φαντασία. Με αυτό σχεδιάζουμε τη μέρα μας, λύνουμε ένα πρόβλημα ή μαθαίνουμε μια επιστήμη.

Στην εποχή μας το διανοητικό κέντρο δουλεύει πολύ περισσότερο απ’ όσο χρειάζεται. Σκεφτόμαστε το ίδιο πρόβλημα ξανά και ξανά, το βράδυ στο κρεβάτι, το πρωί στο μπάνιο, σαν να γυρίζουμε σε έναν λαβύρινθο χωρίς έξοδο. Για να σχεδιάσουμε μια μέρα ή να λύσουμε μια άσκηση, ο νους είναι πολύτιμος. Στα βαθύτερα ερωτήματα της ζωής, μόνος του χάνεται.

Το συγκινησιακό κέντρο

Στο συγκινησιακό κέντρο ανήκουν όλα μας τα συναισθήματα: η χαρά και η λύπη, ο φόβος και η έκπληξη, η τρυφερότητα, ο ενθουσιασμός και ο θυμός. Εκεί νιώθουμε την ομορφιά μιας μουσικής, τη συγκίνηση μπροστά σε ένα τοπίο, την αγάπη για έναν άνθρωπο.

Μια πρώτη χρήσιμη παρατήρηση είναι να ξεχωρίζουμε τι νιώθουμε από το τι σκεφτόμαστε. Συχνά λέμε «σκέφτομαι ότι με αδίκησαν», ενώ αυτό που συμβαίνει είναι ότι νιώθουμε πληγωμένοι. Άλλο να κρίνουμε μια κατάσταση με το μυαλό και άλλο με το συναίσθημα.

Το συγκινησιακό κέντρο καλλιεργείται με την αρμονία: με την ανώτερη μουσική, με τις καλές τέχνες, με την ομορφιά της φύσης. Τα αρνητικά συναισθήματα, όπως ο θυμός, το μίσος και η εκδικητικότητα, το θολώνουν και μας σπρώχνουν σε λάθη. Γι’ αυτό χρειάζεται να μάθουμε σιγά σιγά να κυριαρχούμε στις συγκινήσεις μας.

Το κινητικό κέντρο

Στο κινητικό κέντρο ανήκουν όλες οι εξωτερικές μας κινήσεις: το περπάτημα, το γράψιμο, η ομιλία, το φαγητό. Σε αυτό ανήκει και η μνήμη των κινήσεων. Το σώμα θυμάται πώς δένουμε τα κορδόνια μας ή πώς κάνουμε ποδήλατο, ακόμη κι αν έχουν περάσει χρόνια. Του ανήκει και η κίνηση με την οποία πιάνουμε στον αέρα κάτι που πέφτει, χωρίς να το σκεφτούμε, παρόλο που συνήθως λέμε ότι το πιάσαμε «από ένστικτο».

Όλες αυτές τις κινήσεις κάποτε τις μάθαμε. Το μωρό δεν ξέρει να περπατά. Μαθαίνει, πέφτει, ξαναπροσπαθεί, ώσπου η κίνηση περνά στο κινητικό κέντρο και γίνεται από μόνη της. Το ίδιο συμβαίνει με κάθε δεξιότητα. Όποιος μαθαίνει να γράφει στο πληκτρολόγιο, στην αρχή ψάχνει κάθε γράμμα με τα μάτια και με τη σκέψη. Μια μέρα τα δάχτυλα τρέχουν μόνα τους, και το νιώθουμε σαν ανακούφιση.

Το κινητικό κέντρο είναι επίσης η πηγή των μηχανικών μας συνηθειών: του τρόπου που καθόμαστε, που περπατάμε, που πιάνουμε το κινητό μας. Μια συνήθεια είναι μια κίνηση που έμαθε τόσο καλά να γίνεται μόνη της, ώστε δεν τη βλέπουμε πια.

Το ενστικτώδες κέντρο

Το ενστικτώδες κέντρο κρατά τη μηχανή ζωντανή. Οι λειτουργίες του χωρίζονται σε τέσσερις ομάδες:

1. Η εσωτερική δουλειά του οργανισμού. Η πέψη, η αναπνοή, η κυκλοφορία του αίματος, η δουλειά των αδένων, όλη η φυσιολογία του σώματος.
2. Οι αισθήσεις. Η όραση, η ακοή, η όσφρηση, η γεύση και η αφή, και όσα νιώθουμε ουδέτερα μέσα από αυτές, όπως η ζέστη, το κρύο ή το βάρος.
3. Οι ευχάριστες και οι δυσάρεστες σωματικές αισθήσεις. Η ευεξία ενός ζεστού μπάνιου, η πείνα, η κούραση, ο πόνος.
4. Τα αντανακλαστικά και η μνήμη του σώματος. Το γέλιο, το χασμουρητό, το φτάρνισμα, αλλά και μια γεύση, μια μυρωδιά ή ένας πόνος που θυμόμαστε για χρόνια.

Τίποτε από αυτά δεν το μάθαμε. Ένα νεογέννητο αναπνέει, θηλάζει και κλαίει χωρίς να του το δείξει κανείς. Εδώ βρίσκεται και η διαφορά από το κινητικό κέντρο:

• Το κινητικό κέντρο κάνει όσα μάθαμε: να περπατάμε, να γράφουμε, να οδηγούμε.
• Το ενστικτώδες κέντρο κάνει όσα ξέρουμε από τη γέννησή μας: να αναπνέουμε, να χωνεύουμε, να τραβάμε αμέσως το χέρι όταν αγγίξουμε κάτι καυτό.

Συχνά λέμε ότι κάναμε κάτι «ενστικτωδώς», ενώ απλώς το είχαμε κάνει πολλές φορές, όπως ο οδηγός που φρενάρει χωρίς να σκεφτεί. Αυτό όμως είναι κινητικό κέντρο, μια κίνηση που μάθαμε πολύ καλά.

Το ενστικτώδες κέντρο είναι σοφό από τη φύση του. Σε αυτό ανήκουν το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, το μητρικό ένστικτο και το ένστικτο της αναπαραγωγής.

Το σεξουαλικό κέντρο

Το σεξουαλικό κέντρο είναι η πηγή της ζωής. Είναι η λειτουργία των δύο αρχών, της αρσενικής και της θηλυκής, και η δύναμη της αμοιβαίας έλξης που τις ενώνει. Χωρίς αυτό κανείς μας δεν θα υπήρχε.

Η ενέργειά του είναι η πιο δυνατή ενέργεια της μηχανής, και είναι δημιουργική. Όταν στρέφεται προς τα έξω, δημιουργεί νέα σώματα, νέους ανθρώπους. Η ίδια ενέργεια όμως μπορεί να στραφεί και προς τα μέσα και να δημιουργήσει μέσα μας ικανότητες που σήμερα δεν φανταζόμαστε. Η ίδια δύναμη μπορεί να μας υποδουλώσει ή να μας ελευθερώσει, ανάλογα με το πώς τη χρησιμοποιούμε.

Γι’ αυτό και το σεξουαλικό κέντρο αξίζει να το παρατηρούμε με την ίδια ηρεμία και σοβαρότητα όπως τα άλλα, χωρίς ντροπή και χωρίς να το καταδικάζουμε.

Η ταχύτητα των κέντρων

Τι είναι το πιο γρήγορο μέσα μας; Οι περισσότεροι θα απαντούσαμε χωρίς δισταγμό: η σκέψη. Σκεφτόμαστε κάτι, και αμέσως το έχουμε μπροστά μας. Αν όμως είμαστε ειλικρινείς με τον εαυτό μας, θα δούμε ότι δεν μπορούμε να σκεφτούμε πιο γρήγορα από αυτό. Δοκιμάστε να σκεφτείτε δέκα διαφορετικά πράγματα μέσα σε ένα δευτερόλεπτο. Δεν γίνεται. Οι σκέψεις έρχονται η μία μετά την άλλη, και ο συνηθισμένος χρόνος, το ένα, δύο, τρία, τέσσερα δευτερόλεπτα, είναι κατά κάποιον τρόπο ο ρυθμός της σκέψης μας.

Το βλέπουμε καθαρά όταν σχεδιάζουμε στο μυαλό μας μια διαδρομή με το αυτοκίνητο. Πρέπει να σκεφτούμε τα σημεία της με τη σειρά, το ένα μετά το άλλο: πρώτα τον δρόμο, μετά τη στροφή, μετά τη γέφυρα. Δεν μπορούμε να τα σκεφτούμε όλα μαζί.

Εδώ βρίσκεται κάτι που κάνει αυτή τη γνώση πολύ διαφορετική από τη συνηθισμένη ψυχολογία: τα κέντρα δουλεύουν με εντελώς διαφορετικές ταχύτητες, και το διανοητικό, η σκέψη, είναι το πιο αργό από όλα. Το κινητικό και το ενστικτώδες είναι πολύ πιο γρήγορα, με περίπου την ίδια ταχύτητα. Το συγκινησιακό μπορεί να είναι ακόμη πιο γρήγορο, αν και στη συνηθισμένη μας κατάσταση σπάνια δουλεύει με την πραγματική του ταχύτητα. Τις περισσότερες φορές δουλεύει με την ταχύτητα του κινητικού και του ενστικτώδους.

Η διαφορά δεν είναι μικρή. Είναι τόσο μεγάλη, που δύσκολα την πιστεύει κανείς.

Με άλλα λόγια, κάθε κέντρο ζει σε έναν δικό του χρόνο. Αυτό που για τη σκέψη μας είναι ένα δευτερόλεπτο, για το ενστικτώδες κέντρο είναι 30.000 δευτερόλεπτα, δηλαδή περίπου οκτώ ώρες. Τα παραδείγματα είναι γύρω μας κάθε μέρα:

• Μια γουλιά καφέ. Πίνουμε μια γουλιά ζεστό καφέ, και αμέσως ξέρουμε πόσο ζεστός είναι, αν είναι γλυκός ή πικρός, αν έχει ζάχαρη ή όχι, ακόμη και αν είναι καφές ή τσάι. Όλα αυτά για ό,τι μπήκε στο σώμα μας τα ξέρουμε σε λιγότερο από μια στιγμή. Ένα εργαστήριο θα χρειαζόταν ώρες για μια τέτοια ανάλυση. Το ενστικτώδες κέντρο την κάνει σε ένα δευτερόλεπτο του δικού μας χρόνου, γιατί μέσα σε αυτό το δευτερόλεπτο έχει στη διάθεσή του περίπου οκτώ ώρες δικού του χρόνου.
• Το δίπλωμα οδήγησης. Στα πρώτα μαθήματα κάθε κίνηση περνά από τη σκέψη: καθρέφτης, φλας, συμπλέκτης, ταχύτητα. Είμαστε αργοί, αδέξιοι, και κουραζόμαστε μέσα σε μισή ώρα. Λίγους μήνες αργότερα οδηγούμε, μιλάμε, ακούμε ραδιόφωνο και τρώμε κάτι στο φανάρι, χωρίς να σκεφτόμαστε καμία κίνηση. Η οδήγηση πέρασε στο κινητικό κέντρο, και είναι τόσο γρήγορη, ώστε αν ο νους προσπαθούσε να παρακολουθεί κάθε κίνηση σε έναν γεμάτο δρόμο, δεν θα προλάβαινε.
• Ένα συναίσθημα. Γνωρίζουμε κάποιον, και σε μια στιγμή ξέρουμε ότι τον εμπιστευόμαστε ή ότι κάτι μας ενοχλεί πάνω του. Για να εξηγήσουμε γιατί, χρειαζόμαστε λεπτά, μέρες, κάποτε και χρόνια. Το συγκινησιακό κέντρο έχει ήδη καταλάβει, πολύ πριν το διανοητικό αρχίσει να ψάχνει λέξεις.
• Ένα όνειρο. Ένα όνειρο που μοιάζει να κράτησε ώρες μπορεί να έχει χωρέσει σε λίγες στιγμές του ρολογιού.

Όλα αυτά μας φαίνονται θαύματα, γιατί μετράμε τα πάντα με το ρολόι του πιο αργού κέντρου, του διανοητικού, και νομίζουμε ότι ο δικός του χρόνος είναι ο μόνος χρόνος που υπάρχει. Γι’ αυτό και το διανοητικό κέντρο δεν μπορεί να κάνει τη δουλειά των άλλων. Είναι σαν να ζητάμε από κάποιον που περπατά να προλάβει ένα αεροπλάνο.

Το πιο γρήγορο από όλα είναι το σεξουαλικό κέντρο, που δουλεύει με την πιο λεπτή ενέργεια της μηχανής.

Πιο κάτω θα δούμε τι γίνεται όταν αυτή η τόσο γρήγορη ενέργεια περνά από κέντρα πολύ πιο αργά.

Η ενέργεια των κέντρων

Κάθε κέντρο δουλεύει με τη δική του ενέργεια. Το διανοητικό ξοδεύει διανοητική ενέργεια, το συγκινησιακό συγκινησιακή, το κινητικό κινητική, και το καθένα έχει τη δική του αποθήκη. Οι αποθήκες όλων τροφοδοτούνται από τη μεγάλη δύναμη του σεξουαλικού κέντρου. Όταν κάθε κέντρο κάνει τη δική του δουλειά με τη δική του ενέργεια, η μηχανή δουλεύει αρμονικά, και μπορούμε να τη γνωρίσουμε και να την κατευθύνουμε.

Ο οργανισμός ετοιμάζει μέσα στη μέρα την ενέργεια που θα χρειαστεί την επόμενη. Πού πηγαίνει όμως αυτή η ενέργεια;

Ένα ξέσπασμα θυμού είναι ακόμη χειρότερο. Σαν έκρηξη σε εργαστήριο, καίει μονομιάς ό,τι είχε αποθηκευτεί και μας αφήνει άδειους για πολύ καιρό.

Ενέργεια χάνεται και με πιο ήσυχους τρόπους: με τη φαντασία και τα ονειροπολήματα, με τις κουβέντες που κάνουμε μόνοι μας στο μυαλό μας, με την πολυλογία. Κανένα από αυτά δεν μοιάζει σημαντικό, αλλά όλα μαζί αδειάζουν την αποθήκη κάθε μέρα.

Κάθε κέντρο έχει, εξάλλου, ένα όριο. Όποιος το υπερφορτώνει για χρόνια, όπως ο αθλητής που εξαντλεί το σώμα του ή ο άνθρωπος που δεν αφήνει ποτέ τον νου του να ησυχάσει, το φθείρει.

Εδώ βρίσκεται και η απάντηση σε ένα ερώτημα που απασχολεί πολλούς: γιατί, μεγαλώνοντας, χάνουμε τον ενθουσιασμό, τη χαρά και την περιέργεια που είχαμε ως παιδιά; Τα φυσικά συναισθήματα της ψυχής, η χαρά, ο ενθουσιασμός, η έκπληξη μπροστά σε κάτι όμορφο, χρειάζονται ενέργεια. Είναι η ίδια ενέργεια που ξοδεύουμε κάθε μέρα στη στενοχώρια, στον εκνευρισμό και στα παράπονα. Όταν το συγκινησιακό κέντρο αδειάζει από τα αρνητικά συναισθήματα, δεν του μένει τίποτα για τη χαρά. Ζούμε τότε μια γκρίζα καθημερινότητα και νομίζουμε ότι έτσι είναι η ζωή των μεγάλων.

Το αντίστροφο ισχύει επίσης. Όσο μαθαίνουμε να μη σκορπάμε την ενέργειά μας, τόσο ξαναγεμίζει η αποθήκη, και τα συναισθήματα που ξέραμε ως παιδιά επιστρέφουν σιγά σιγά από μόνα τους.

Όταν ένα κέντρο κάνει τη δουλειά ενός άλλου

Η φύση έχει φροντίσει ώστε τα κέντρα να μπορούν να αντικαταστήσουν το ένα το άλλο. Είναι μια ασφάλεια: αν ένα κέντρο σταματήσει για λίγο, ένα άλλο συνεχίζει, γιατί μια διακοπή μπορεί να είναι μοιραία. Σε μια μηχανή που δεν έχει εκπαιδευτεί, όμως, αυτό γίνεται συνέχεια, και το κέντρο που αντικαθιστά δουλεύει πάντα χειρότερα από εκείνο που αντικαθίσταται.

Τώρα που ξέρουμε τις ταχύτητες και τις ενέργειες των κέντρων, καταλαβαίνουμε γιατί. Το κέντρο που αντικαθιστά δουλεύει με λάθος ταχύτητα και ξοδεύει ενέργεια που δεν ήταν γι’ αυτή τη δουλειά.

Μερικά παραδείγματα:

• Ο νους στη θέση του σώματος. Δοκιμάστε να γράψετε σκεπτόμενοι κάθε γράμμα πριν το γράψετε, ή να κατεβείτε μια σκάλα προσέχοντας με τη σκέψη κάθε σκαλοπάτι. Η κίνηση γίνεται αμέσως αργή και αδέξια, γιατί το πιο αργό κέντρο προσπαθεί να κάνει τη δουλειά ενός πολύ πιο γρήγορου.
• Το σώμα στη θέση του νου. Όταν το κινητικό κέντρο «σκέφτεται», οι σκέψεις βγαίνουν θολές και ασύνδετες, όπως στα ονειροπολήματα.
• Το συναίσθημα στη θέση του νου. Παίρνουμε μια απόφαση για τα οικονομικά μας επειδή κάτι μας ενθουσίασε ή μας φόβισε, και την πληρώνουμε αργότερα.
• Ο νους στη θέση του συναισθήματος. Αναλύουμε μια μουσική ή ένα ηλιοβασίλεμα αντί να το ζήσουμε, και η χαρά χάνεται.

Η ζωή μας είναι γεμάτη τέτοιες μετατοπίσεις. Οι θολές εντυπώσεις, η αργή κατανόηση, ακόμη και τα ψέματά μας έχουν συχνά εδώ τη ρίζα τους. Και κάθε τέτοια μετατόπιση κοστίζει ενέργεια.

Η κλεμμένη ενέργεια

Υπάρχει και κάτι χειρότερο από τη λάθος δουλειά. Όταν ένα κέντρο αδειάσει και συνεχίσουμε να το πιέζουμε, εκείνο παίρνει ενέργεια από άλλο κέντρο, ενέργεια άλλης ποιότητας, που δεν του ταιριάζει. Είναι σαν να περνάμε ρεύμα υψηλής τάσης από καλώδια που δεν είναι φτιαγμένα γι’ αυτό: για λίγο όλα δουλεύουν, αλλά τα καλώδια ζεσταίνονται και κάτι καίγεται. Γι’ αυτό μετά νιώθουμε πονοκέφαλο, εκνευρισμό ή άσχημα συναισθήματα. Η ενέργεια αυτή δεν ήταν φτιαγμένη για να περάσει από εκείνο το κέντρο.

Το ξέρουμε όλοι από την εμπειρία. Μετά από έναν μεγάλο καβγά νιώθουμε εξαντλημένοι, σαν να δουλεύαμε όλη μέρα με τα χέρια: το συγκινησιακό κέντρο ξόδεψε και την ενέργεια των άλλων κέντρων.

Το πιο σημαντικό παράδειγμα όμως είναι η ενέργεια του σεξουαλικού κέντρου, η πιο γρήγορη και η πιο δυνατή που έχουμε, το ρεύμα με την πιο υψηλή τάση. Όταν το ίδιο το σεξουαλικό κέντρο δεν τη χρησιμοποιεί, την παίρνουν τα άλλα κέντρα, και η δουλειά τους αλλάζει χαρακτήρα. Ο νους δεν ασχολείται πια απλώς με ιδέες: πάντα πολεμά κάτι, διαφωνεί, κατακρίνει, φτιάχνει δικές του θεωρίες. Το συναίσθημα γίνεται φανατισμός: κηρύσσει τον τρόμο της αμαρτίας και της κόλασης, ή ξεσηκώνει επαναστάσεις και βία. Το σώμα κυνηγά ρεκόρ, ανεβαίνει βουνά, παλεύει και μάχεται.

Ένα καθημερινό παράδειγμα το δείχνει καθαρά. Διαβάζουμε μια ιστορία που μας έχει συνεπάρει, μία ώρα, δύο ώρες. Κάποια στιγμή κουραζόμαστε: το κεφάλι βαραίνει και γυρίζει, οι γραμμές θολώνουν, νιώθουμε άσχημα, και κάτι μέσα μας λέει ότι πρέπει να σταματήσουμε. Η ιστορία όμως μας έχει κερδίσει. Θέλουμε να μάθουμε τι θα γίνει, και πιέζουμε τον εαυτό μας να προχωρήσει. Αυτή ακριβώς είναι η στιγμή που το διανοητικό κέντρο, άδειο πια, παίρνει ενέργεια από τα άλλα κέντρα για να συνεχίσει το διάβασμα. Νιώθουμε ξαφνικά μια καινούργια δύναμη, που όμως έχει άλλη ποιότητα: μοιάζει με πάθος.

Αυτό το πάθος είναι η σφοδρότητα για την οποία μιλά ο Gurdjieff. Η ενέργεια που παίρνει τότε το διανοητικό κέντρο είναι κυρίως σεξουαλική, η πιο δυνατή της μηχανής, και γι’ αυτό τη νιώθουμε σαν φωτιά. Διαβάζουμε με πάθος, αλλά με τη λάθος έννοια της λέξης. Λίγο αργότερα έρχεται ο πονοκέφαλος. Κι όταν πιέζουμε έτσι τον εαυτό μας ξανά και ξανά, με τον καιρό φθείρουμε τη μηχανή μας.

Η ζημιά γίνεται και προς την άλλη κατεύθυνση. Όταν τα άλλα κέντρα παίρνουν την ενέργειά του, το σεξουαλικό κέντρο μένει χωρίς δική του και κλέβει από εκείνα ενέργεια πολύ πιο χοντρή. Τότε και οι εντυπώσεις του γίνονται χοντρές, και ενώνεται με τα άλλα κέντρα με λάθος τρόπο.

Η πορνογραφία είναι το πιο καθαρό σημερινό παράδειγμα. Η πιο γρήγορη ενέργεια της μηχανής περνά μέσα από το πιο αργό κέντρο, στις εικόνες και στη φαντασία, και σκορπίζεται εκεί. Ο άνθρωπος συνηθίζει να ικανοποιείται με εικόνες αντί για την πραγματική ζωή, και η ενέργεια που θα μπορούσε να τον ανανεώσει και να τον αλλάξει χάνεται.

Δεν χρειάζεται να καταδικάσουμε τίποτε. Χρειάζεται να παρατηρούμε: πότε μια συζήτηση γίνεται μάχη, πότε ένα συναίσθημα γίνεται φανατισμός, πότε η φαντασία τρώει την ενέργεια που θα μπορούσε να μας αλλάξει. Αυτή η παρατήρηση είναι το πρώτο βήμα για να επιστρέψει κάθε ενέργεια στη θέση της.

Άσκηση: αλλάζουμε κέντρο

Η πρακτική είναι απλή και πολύ αποτελεσματική. Όταν νιώθουμε ότι ένα κέντρο κουράστηκε, δεν το πιέζουμε άλλο. Αλλάζουμε κέντρο και αφήνουμε το κουρασμένο να ξεκουραστεί και να ξαναγεμίσει. Με την εξάσκηση καταλαβαίνουμε όλο και καλύτερα πότε ακριβώς ένα κέντρο πλησιάζει να αδειάσει, και αλλάζουμε πριν αρχίσει να κλέβει ενέργεια από τα άλλα.

Αν διαβάζουμε ή μελετάμε πολλή ώρα και το κεφάλι δεν ακολουθεί πια, σηκωνόμαστε και πάμε έναν περίπατο, που δίνει δουλειά στο κινητικό κέντρο, ή ακούμε μουσική, που τρέφει το συγκινησιακό. Στο μεταξύ το διανοητικό κέντρο ξεκουράζεται, και όταν γυρίσουμε στο βιβλίο καταλαβαίνουμε πολύ πιο καθαρά. Το ίδιο ισχύει και αντίστροφα: μετά από μια μέρα σωματικής κούρασης, ένα καλό βιβλίο ή μια ήρεμη μουσική μάς ξεκουράζει.

Οι αρχαίοι Έλληνες εκπαίδευαν τους νέους και στη μουσική και στη γυμναστική, για να μεγαλώνουν ισόρροπα. Η ισορροπία των κέντρων είναι κι αυτή μέρος του μέτρου.

Η άσκηση, βήμα βήμα:

1. Μέσα στη μέρα, ρωτήστε κάθε τόσο τον εαυτό σας: ποιο κέντρο δουλεύει τώρα; Σκέφτομαι, νιώθω ή κινούμαι;
2. Προσέξτε τα σημάδια της κούρασης: θολή σκέψη και πονοκέφαλος, εκνευρισμός χωρίς λόγο, βαριές και αδέξιες κινήσεις. Με τον καιρό θα τα πιάνετε όλο και νωρίτερα.
3. Όταν τα δείτε, μη συνεχίσετε από περιέργεια ή από συνήθεια. Σταματήστε για λίγο.
4. Δώστε δουλειά σε άλλο κέντρο: μετά από πολύ διάβασμα, έναν περίπατο ή λίγη μουσική. Μετά από σωματική κούραση, ένα βιβλίο ή μια ήρεμη μουσική. Μετά από μια φορτισμένη κουβέντα, έναν περίπατο ή μια απλή δουλειά με τα χέρια.
5. Όταν επιστρέψετε, προσέξτε τη διαφορά στο κέντρο που ξεκουράστηκε.
6. Σημειώστε τι σας ξεκουράζει περισσότερο. Με τον καιρό θα ξέρετε τι χρειάζεται κάθε φορά η μηχανή σας.

Ποιος αποφασίζει μέσα μας

Ας γυρίσουμε στη συζήτηση με το παιδί μας. Η απόφαση να μιλήσουμε ήρεμα ήταν δουλειά του διανοητικού κέντρου. Η φωνή που υψώθηκε ήταν το συγκινησιακό κέντρο, και μέσα σε μια στιγμή πρόλαβε ό,τι η σκέψη είχε ετοιμάσει από το πρωί. Το χέρι που χτύπησε το τραπέζι ήταν το κινητικό. Πίσω τους όμως υπήρχε κάτι ακόμη: ένα από τα εγώ για τα οποία μιλήσαμε στο προηγούμενο κείμενο, το εγώ του θυμού, που χρησιμοποίησε και τα τρία κέντρα για να βγει.

Τα κέντρα δεν είμαστε εμείς. Είναι τα εργαλεία μας, η μηχανή που μας δόθηκε. Όσο δεν τα γνωρίζουμε, τα χρησιμοποιούν τα εγώ μας χωρίς να το καταλαβαίνουμε, και η ζωή μας κυλά μηχανικά, μέσα στα καλούπια των συνηθειών. Όταν αρχίσουμε να βλέπουμε ποιο κέντρο δουλεύει κάθε στιγμή, και ποιο εγώ το κινεί, η μηχανή γίνεται σιγά σιγά δική μας.

Την επόμενη φορά που θα αποφασίσουμε να μιλήσουμε ήρεμα, ας μείνουμε λίγο πιο ξύπνιοι. Ίσως προλάβουμε τη στιγμή που ένα άλλο κέντρο πάει να πάρει τον λόγο.