Ο κόσμος που δε γνωρίζουμε
Κάθε βράδυ μια γλυκιά κούραση μας οδηγεί στο κρεβάτι. Σβήνουμε το φως, βολευόμαστε στο μαξιλάρι, και οι σκέψεις της ημέρας γυρίζουν για λίγο ακόμη, ώσπου σιγά σιγά θολώνουν. Κάπου εκεί, χωρίς να το καταλάβουμε, η παράσταση αρχίζει.
Βρισκόμαστε σε έναν δρόμο που μοιάζει με τη γειτονιά μας, αλλά όχι ακριβώς. Μιλάμε με ανθρώπους που έχουμε χρόνια να δούμε. Τρέχουμε να προλάβουμε κάτι, ψάχνουμε κάτι που χάσαμε, ίσως πετάμε για λίγο πάνω από τις στέγες. Όσο κρατά, όλα μας φαίνονται απολύτως φυσικά. Το πρωί ξυπνάμε με την αίσθηση ότι κάπου ήμασταν, και πριν φτάσουμε στην κουζίνα για τον καφέ, τα περισσότερα έχουν χαθεί.
Πού ήμασταν; Είναι τα όνειρα μόνο εικόνες ενός κουρασμένου μυαλού; Ή κάθε νύχτα επισκεπτόμαστε έναν κόσμο αληθινό, που απλώς δεν τον γνωρίζουμε;
Όλοι ονειρευόμαστε
Πολλοί λένε ότι δεν βλέπουν ποτέ όνειρα. Οι έρευνες του ύπνου δείχνουν το αντίθετο: όλοι ονειρευόμαστε κάθε νύχτα, και μάλιστα αρκετές φορές. Απλώς τα περισσότερα όνειρα τα ξεχνάμε. Αρκεί να σηκωθούμε απότομα το πρωί ή να σκεφτούμε αμέσως τις υποχρεώσεις της ημέρας, και το όνειρο σβήνει μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Αν αντίθετα μείνουμε για λίγο ακίνητοι και η πρώτη μας σκέψη είναι το όνειρο που μόλις είδαμε, θα εκπλαγούμε πόσα επιστρέφουν, ακόμη και από το τέλος προς την αρχή.
Όσα θυμόμαστε συχνά μοιάζουν πολύ με τη ζωή μας. Στον ύπνο μας συνεχίζουμε ό,τι κάναμε και τη μέρα: δουλεύουμε, μαλώνουμε, ανησυχούμε, ταξιδεύουμε. Τα πράγματα γύρω μας είναι ίδια με αυτά του φυσικού κόσμου. Γι’ αυτό σπάνια αναρωτιόμαστε αν ονειρευόμαστε. Ζούμε το όνειρο όπως ζούμε και τη μέρα μας, χωρίς να το σκεφτούμε.
Κι όμως, στα όνειρα συμβαίνουν και πράγματα που στον ξύπνιο κόσμο θα μας έκαναν να σταματήσουμε αμέσως. Πηγαίνουμε στη δουλειά με τις πιτζάμες. Πατάμε φρένο και το αυτοκίνητο δεν σταματά. Κάποιος μας κυνηγά και τα πόδια μας δεν κουνιούνται. Κι εμείς, αντί να απορήσουμε, βρίσκουμε μια εξήγηση και συνεχίζουμε.
Ο ύπνος μέσα στη μέρα
Ίσως αυτό να μην είναι τόσο παράξενο. Σκεφτείτε κάποιον που διασχίζει μια μεγάλη λεωφόρο βυθισμένος στις σκέψεις του. Συζητά από μέσα του με τον προϊστάμενό του, ετοιμάζει απαντήσεις, θυμάται έναν παλιό καβγά. Ξαφνικά ένα κορνάρισμα και ένα φρενάρισμα τον επαναφέρουν. Για λίγα δευτερόλεπτα βλέπει καθαρά τον δρόμο, τα αυτοκίνητα, τον εαυτό του. Μετά το ονειροπόλημα συνεχίζεται.
Μεγάλο μέρος της ημέρας μας το περνάμε έτσι, μέσα σε σκέψεις και φαντασίες, σε έναν θολό κόσμο χωρίς συνέχεια στον χρόνο και στον χώρο. Είναι ένας ύπνος της αντίληψης. Αν τη μέρα, με ανοιχτά μάτια, ονειρευόμαστε τόσο εύκολα, είναι φυσικό να μην καταλαβαίνουμε ότι ονειρευόμαστε και τη νύχτα.
Οι άλλοι άνθρωποι δεν προσέχουν τι κάνουν όταν είναι ξύπνιοι, όπως ξεχνούν τι κάνουν όταν κοιμούνται.
Στον ύπνο ισχύει ό,τι και στον ξύπνιο. Η προσοχή μας μπορεί να είναι αφηρημένη και να φαντάζεται, ή μπορεί να είναι ξύπνια και να αντιλαμβάνεται τον κόσμο γύρω της. Αυτή η διαφορά, όπως θα δούμε, τα αλλάζει όλα.
Όνειρα που ήξεραν
Σας έχει τύχει να ονειρευτείτε κάτι και λίγο αργότερα, ίσως την επόμενη κιόλας μέρα, να το δείτε να συμβαίνει; Πολλοί άνθρωποι έχουν μια τέτοια ιστορία. Μερικές έμειναν στην ιστορία.
Ο Γερμανός χημικός Κεκουλέ έψαχνε για καιρό πώς ενώνονται τα έξι άτομα άνθρακα του βενζολίου. Όπως διηγήθηκε ο ίδιος χρόνια αργότερα, ένα βράδυ αποκοιμήθηκε μπροστά στο τζάκι και είδε στον ύπνο του ένα φίδι να δαγκώνει την ουρά του. Ξύπνησε με την απάντηση: τα άτομα σχηματίζουν δακτύλιο. Η ιδέα του, που τη δημοσίευσε το 1865, άλλαξε τη χημεία.
Ο Πολ Μακάρτνεϊ των Beatles ξύπνησε ένα πρωί με μια ολόκληρη μελωδία στο μυαλό του. Πήγε στο πιάνο και την έπαιξε. Ήταν τόσο βέβαιος ότι κάπου την είχε ακούσει, που για εβδομάδες ρωτούσε άλλους μουσικούς μήπως ανήκε σε κάποιον άλλον. Κανείς δεν την αναγνώρισε. Έγινε το «Yesterday», ένα από τα πιο αγαπημένα τραγούδια του κόσμου.
Άλλα όνειρα έδειξαν κάτι που δεν είχε συμβεί ακόμη. Λέγεται ότι λίγες μέρες πριν από τη δολοφονία του, ο Αβραάμ Λίνκολν διηγήθηκε ένα όνειρο.
Σύντομα άρχισα να ονειρεύομαι. Γύρω μου έμοιαζε να βασιλεύει μια νεκρική σιγή. Ύστερα άκουσα πνιχτούς λυγμούς, σαν να έκλαιγαν πολλοί άνθρωποι. […] Πήγαινα από δωμάτιο σε δωμάτιο. Δεν φαινόταν κανείς ζωντανός, αλλά οι ίδιοι θλιμμένοι ήχοι με συναντούσαν όπου περνούσα. […] Μπροστά μου υπήρχε μια νεκρική εξέδρα, και πάνω της ένας νεκρός τυλιγμένος σε νεκρικά ενδύματα. Γύρω της στέκονταν στρατιώτες που έκαναν τους φρουρούς, και πλήθος κόσμου: άλλοι κοίταζαν θλιμμένοι τον νεκρό, που είχε το πρόσωπο σκεπασμένο, κι άλλοι έκλαιγαν σπαρακτικά. «Ποιος πέθανε στον Λευκό Οίκο;» ρώτησα έναν από τους στρατιώτες. «Ο πρόεδρος», ήταν η απάντησή του. «Τον σκότωσε ένας δολοφόνος!»
Στις 14 Απριλίου 1865 ο Λίνκολν πυροβολήθηκε σε ένα θέατρο της Ουάσιγκτον και πέθανε το επόμενο πρωί. Το όνειρο το κατέγραψε αργότερα ένας φίλος του, που ήταν παρών όταν το διηγήθηκε.
Ανάμεσα στις ιστορίες που λέγονται για τον Τιτανικό είναι και αυτή ενός κοριτσιού σε ένα νοσοκομείο. Ξύπνησε μέσα στη νύχτα κλαίγοντας και είπε στις νοσοκόμες ότι είδε στον ύπνο του ένα μεγάλο πλοίο να βυθίζεται, βάρκες στο νερό και ανθρώπους να ζητούν βοήθεια μέσα στα παγωμένα νερά. Λίγες μέρες αργότερα έμαθαν όλοι τι είχε συμβεί τη νύχτα της 14ης προς τη 15η Απριλίου 1912: ο Τιτανικός είχε βυθιστεί και περίπου 1.500 άνθρωποι είχαν χάσει τη ζωή τους.
Δεν είναι όλα τα όνειρα μηνύματα. Τα περισσότερα είναι φαντασίες, απόηχοι της ημέρας και των φόβων μας. Κάποια όμως δείχνουν ότι στον ύπνο φτάνουμε κάπου όπου η γνώση δεν περιορίζεται από τον χρόνο και την απόσταση.
Τίποτα ανθρώπινο δεν μοιάζει περισσότερο με τον θάνατο από τον ύπνο. Και στον ύπνο η ψυχή του ανθρώπου δείχνει την πιο θεϊκή της φύση και βλέπει κάτι από όσα πρόκειται να γίνουν, γιατί τότε, όπως φαίνεται, είναι πιο ελεύθερη.
Πού πηγαίνουμε όταν κοιμόμαστε
Ο ύπνος δεν είναι μόνο ξεκούραση. Όταν κοιμόμαστε, βγαίνουμε από το φυσικό σώμα, ώστε εκείνο να μείνει ελεύθερο να επιδιορθωθεί και να ανανεώσει τις δυνάμεις του για την επόμενη μέρα. Εμείς συνεχίζουμε να ζούμε με ένα λεπτότερο σώμα, που μοιάζει με το φυσικό. Μπορούμε να το λέμε απλά ονειρικό σώμα. Με αυτό περιπλανιόμαστε κάθε νύχτα σε έναν κόσμο εξίσου πραγματικό με αυτόν που βλέπουμε τη μέρα.
Αυτό δεν είναι καινούργια ιδέα. Το ήξεραν σοφοί σε πολλές εποχές και σε πολλούς τόπους.
Το σώμα όλων ακολουθεί τον παντοδύναμο θάνατο. Μένει όμως ζωντανό ένα είδωλο της ζωής, γιατί μόνο αυτό προέρχεται από τους θεούς. Κοιμάται όσο τα μέλη δουλεύουν, αλλά σε όσους κοιμούνται δείχνει σε πολλά όνειρα όσα τερπνά και όσα δύσκολα έρχονται.
Πώς μπορεί ένας κόσμος να είναι πραγματικός και να μην τον βλέπουμε; Σκεφτείτε τα ραδιοκύματα. Αυτή τη στιγμή, στο δωμάτιο όπου βρίσκεστε, περνούν κύματα από δεκάδες σταθμούς. Δεν τα βλέπουμε ούτε τα ακούμε. Αρκεί όμως να ανοίξουμε ένα ραδιόφωνο και να το συντονίσουμε σε έναν σταθμό, και τα ίδια κύματα γίνονται μουσική και φωνές στα αυτιά μας. Ήταν εκεί από πριν. Έλειπε μόνο η κατάλληλη συσκευή. Έτσι και ο κόσμος όπου πηγαίνουμε κάθε νύχτα είναι εδώ, γύρω μας. Τα φυσικά μας μάτια δεν είναι φτιαγμένα για να τον δουν. Τον βλέπουμε με τα μάτια του ονειρικού σώματος.
«Πού είναι τώρα το σώμα σου;» «Στο κρεβάτι μου.» […] «Ξέρεις ότι τα μάτια αυτού του σώματός σου είναι τώρα δεμένα και κλειστά και ξεκουράζονται, και ότι με αυτά δεν βλέπεις τίποτα;» […] «Ποια είναι, λοιπόν, τα μάτια με τα οποία με βλέπεις;»
Οι άνθρωποι τον γνωρίζουν από πολύ παλιά. Στην Ανατολή τον λένε αστρικό κόσμο. Πολλοί συγγραφείς τον αποκαλούν απλώς αιωνιότητα. Εδώ μπορούμε να τον λέμε, όπως όλοι, κόσμο των ονείρων. Όλοι τον επισκεπτόμαστε, κάθε νύχτα.
Σε αυτόν τον κόσμο ο χρόνος δεν κυλά όπως εδώ. Το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον βρίσκονται μπροστά μας σαν μια αιώνια στιγμή. Γι’ αυτό ένα όνειρο μπορεί να δείξει κάτι που δεν έχει συμβεί ακόμη, όπως το όνειρο του Λίνκολν ή του κοριτσιού στο νοσοκομείο.
Γιατί, τότε, δεν το ξέρουμε; Επειδή πηγαίνουμε εκεί κοιμισμένοι. Όπως τη μέρα κυκλοφορούμε χαμένοι στις σκέψεις μας, έτσι και τη νύχτα ζούμε αυτόν τον κόσμο σαν θολό όνειρο. Ό,τι συναντήσουμε εκεί εξαρτάται από το πόσο ξύπνιοι είμαστε. Όποιος καταλάβει ότι ονειρεύεται, μπορεί να τον εξερευνήσει.
Ξυπνώντας μέσα στο όνειρο
Πώς καταλαβαίνει κανείς ότι ονειρεύεται; Συνήθως από κάτι παράξενο. Δύο γυάλινα μπιμπελό κουνιούνται σαν ζωντανά. Ένα κτίριο που ξέρουμε χρόνια έχει χαθεί. Ένας άνθρωπος που έχει φύγει από τη ζωή στέκεται μπροστά μας. Τέτοια σημάδια τα λέμε «ονειροξυπνητήρια»: μικρά καμπανάκια που, αν τα ακούσουμε, μας ξυπνούν μέσα στο όνειρο. Τις περισσότερες φορές όμως τα προσπερνάμε, γιατί έχουμε μάθει να εξηγούμε τα πάντα λογικά.
Τις στιγμές κατά τις οποίες συνομιλώ μαζί σας, μου έρχεται στη μνήμη μια ειδική περίπτωση που θα σας διηγηθώ:
Μια νύχτα από τις τόσες, περνούσα τις πόρτες ενός θαυμάσιου κτιρίου, σιωπηλός πέρασα από έναν ωραίο κήπο, μέχρι που έφθασα σε μια πολυτελή αίθουσα, κινούμενος από μια εσωτερική παρόρμηση, πέρασα λίγο πιο πέρα και εισχώρησα με τόλμη σ’ ένα δικηγορικό γραφείο. Μπρος στο γραφείο βρήκα καθισμένη μια κυρία μετρίου αναστήματος, με άσπρα μαλλιά, πρόσωπο ωχρό, χείλη λεπτά και ρωμαϊκή μύτη.
Εκείνη η κυρία ήταν σεβαστής εμφάνισης και μέσου αναστήματος, το σώμα της δεν ήταν πολύ λεπτό, αλλά ούτε πολύ χοντρό. Το βλέμμα της έμοιαζε μάλλον μελαγχολικό και ήρεμο. Με φωνή γλυκεία και ευπροσήγορη, η κυρία με κάλεσε να πάρω θέση μπροστά στο γραφείο.
Σ’ αυτές τις στιγμές κάτι το ασυνήθιστο συμβαίνει: βλέπω επάνω στο γραφείο δύο πεταλούδες από γυαλί που είχαν δική τους ζωή, κουνούσαν τα φτερά τους, ανάπνεαν, κοίταζαν κ.λπ. κ.λπ.
Η περίπτωση σίγουρα μου φαινόταν αρκετά εξωτική και παράξενη.
Δύο πεταλούδες από γυαλί και με δική τους ζωή;
Συνηθισμένος καθώς ήμουν να διαιρώ την προσοχή σε τρία μέρη, πρώτα δεν ξέχασα τον εαυτό μου, δεύτερο, δεν ταυτίστηκα μ’ εκείνες τις πεταλούδες από γυαλί, τρίτον παρατήρησα με προσοχή το μέρος.
Ατενίζοντας αυτά τα γυάλινα ζώα είπα στον εαυτό μου: Αυτό δεν μπορεί να είναι ένα φαινόμενο του φυσικού κόσμου, γιατί στην τρισδιάστατη περιοχή του Ευκλείδη ποτέ δεν γνώρισα πεταλούδες γυάλινες με δική τους ζωή. Αναμφισβήτητα αυτό μπορεί να είναι ένα φαινόμενο του αστρικού κόσμου.
Κοίταξα μετά γύρω μου και έκανα τις εξής ερωτήσεις:
Γιατί βρίσκομαι σ’ αυτό το μέρος; Γιατί έχω έρθει εδώ; Τι κάνω εδώ;
Απευθυνόμενος μετά προς την κυρία, της μίλησα με τον εξής τρόπο:
«Κυρία, επιτρέψτε μου να βγω ένα λεπτό στον κήπο και μετά θα επιστρέψω».
Η κυρία συγκατάνευσε με μια κίνηση του κεφαλιού και εγώ εγκατέλειψα για μια στιγμή εκείνο το γραφείο.
Έξω πλέον στον κήπο έδωσα ένα παρατεταμένο πηδηματάκι, με τον σκοπό να αιωρηθώ στο γύρω περιβάλλον. Μεγάλη ήταν η έκπληξή μου όταν διαπίστωσα από μόνος μου πως πραγματικά βρισκόμουν έξω από το φυσικό σώμα. Τότε κατάλαβα πως ήμουν στο αστρικό.
Σ’ εκείνες τις στιγμές θυμήθηκα πως είχε περάσει πολύς χρόνος, μερικές ώρες, που είχα εγκαταλείψει το φυσικό μου σώμα και πως αυτό αναντίρρητα, βρισκόταν τώρα αναπαυόμενο στο κρεβάτι του.
Αφού έγινε η συγκεκριμένη επαλήθευση επέστρεψα στο γραφείο όπου με περίμενε η κυρία. Τότε θέλησα να την πείσω πως βρισκόταν έξω από το φυσικό σώμα:
«Κυρία, της είπα, εσείς και εγώ βρισκόμαστε έξω από το φυσικό σώμα, θέλω να θυμηθείτε πως πριν από μερικές ώρες ξαπλώσατε να κοιμηθείτε στο κρεβάτι και τώρα βρίσκεστε εδώ συζητώντας μαζί μου έξω από το φυσικό σας σώμα, γιατί είναι γνωστό πως όταν το σώμα κοιμάται, η συνείδηση, η ουσία, δυστυχώς χωμένη μέσα στο «Εγώ», πηγαίνει έξω από το σωματικό όχημα.»
Αφού ειπώθηκαν όλα αυτά τα λόγια, η κυρία με κοίταξε με μάτια υπνοβάτη, αλλά δεν κατάλαβε, εγώ κατάλαβα πως εκείνη η κυρία είχε κοιμισμένη συνείδηση…
Μη θέλοντας να επιμένω άλλο, την αποχαιρέτησα και εγκατέλειψα το μέρος…
Όσοι ξυπνούν συχνά μέσα στα όνειρά τους έχουν μια απλή συνήθεια. Μέσα στη μέρα, όταν κάτι τους κάνει εντύπωση, σταματούν και αναρωτιούνται σοβαρά αν ονειρεύονται. Η ερώτηση που γίνεται συνήθεια τη μέρα επιστρέφει και τη νύχτα. Και κάποια νύχτα βρίσκει την απάντηση. Θα δούμε πιο κάτω πώς γίνεται αυτή η άσκηση, βήμα βήμα.
Ένας μαθητής περιγράφει, στη μαρτυρία του «Τραγουδώντας για την υπομονή», τη στιγμή που ένα συνηθισμένο όνειρο έγινε συνειδητό:
Γνωρίζω πια πλήρως ότι είμαι σε όνειρο, στον Αστρικό κόσμο· το σώμα μου κοιμάται στο κρεβάτι. Θυμάμαι την εκπαίδευσή μου, συγκεντρώνομαι και χαλαρώνω ταυτόχρονα. […] Αλλά τώρα αισθάνομαι κάτι που δεν το περίμενα. Νιώθω να μου λείπουν οι άνθρωποι που ήμουν μαζί πριν στο σοκάκι. Αισθανόμουν πολύ όμορφα στην καρδιά μαζί τους. Αποφασίζω να προσγειωθώ ξανά κάτω και να περπατήσω μαζί τους.
Η ελευθερία του ονείρου δεν τον απομάκρυνε από τους άλλους. Τον έφερε πιο κοντά τους.
Έξω από το σώμα
Υπάρχει και ένας δεύτερος δρόμος. Λίγο πριν αποκοιμηθούμε, οι σκέψεις γίνονται όλο και πιο ζωντανές και σιγά σιγά μετατρέπονται σε εικόνες. Κάποιοι νιώθουν εκείνη τη στιγμή κραδασμούς σε όλο το σώμα. Αν μείνει κανείς ήρεμος και ξύπνιος σε αυτό το κατώφλι, μπορεί να σηκωθεί από το σώμα του τόσο απλά όσο πετά ένα πουλί. Είναι αυτό που πολλοί ονομάζουν αστρικό ταξίδι.
Φυλάγοντας με την ανάσα τη χαμηλή του φωλιά [το σώμα], ο αθάνατος βγαίνει από τη φωλιά. Πηγαίνει όπου θέλει, ο αθάνατος.
Κάποιες φορές αυτό συμβαίνει χωρίς καν να το επιδιώξουμε:
Αναφέρουμε την περίπτωση ενός κυρίου που, ενώ κοιμόταν, χρειάστηκε να σηκωθεί για να ανοίξει την πόρτα του σπιτιού του, γιατί εκείνη τη στιγμή άκουσε κάποιον να τη χτυπά. Όταν γύρισε στην κρεβατοκάμαρά του, βρήκε με τεράστια έκπληξη έναν άνθρωπο πάνω στο κρεβάτι του. Όταν τον κοίταξε καλά, κατάλαβε πολύ καθαρά ότι εκείνος ο άνθρωπος ήταν το ίδιο του το σώμα, που είχε μείνει στο κρεβάτι.
Ο κύριος αυτός βγήκε από το σώμα του, γιατί σηκώθηκε με απόλυτη φυσικότητα: δεν υπήρξε ανάλυση με το μυαλό, ούτε φόβοι, ούτε προκαταλήψεις. Βγήκε να ανοίξει την πόρτα, αυτό ήταν όλο!
Ένας έφηβος το δοκίμασε ένα καλοκαιρινό χάραμα: ξύπνησε με το ξυπνητήρι, έμεινε λίγο ξύπνιος και ξάπλωσε ξανά, χωρίς να διώξει τη νύστα. Στη μαρτυρία του, «Το πείραμα», γράφει:
Δίχως να κάνω κάτι νιώθω να “σηκώνομαι” από το κρεβάτι και να αιωρούμαι προς το ταβάνι του δωματίου μου. Η χαρά μου δεν μετριέται, για πρώτη φορά στην ζωή μου πετάω όπως ένα πουλί με πλήρη αντίληψη του τι συμβαίνει. […] Κινούμαι προς το παράθυρο για να φύγω από το σπίτι πετώντας αλλά ο ενθουσιασμός και η έξαψη δίνουν φυσιολογικά ένα τέλος στο πείραμα και γυρνάω ακαριαία στο κρεβάτι μου και μέσα στο φυσικό μου σώμα.
Όταν άνοιξε τα μάτια του, το μόνο που μπόρεσε να πει ήταν: «Αυτό ήταν πιο πραγματικό από το πραγματικό!»
Όλες αυτές οι μαρτυρίες λένε το ίδιο: η ένταση και ο ενθουσιασμός μας γυρίζουν αμέσως πίσω, ενώ η ηρεμία και η υπομονή μας κρατούν εκεί. Δεν είναι κάτι που κερδίζεται με το ζόρι. Μοιάζει περισσότερο με το να αφήνεσαι στον ύπνο, χωρίς να χάνεις τον εαυτό σου.
Ο κόσμος των ονείρων
Όσοι έχουν ταξιδέψει συνειδητά σε αυτόν τον κόσμο περιγράφουν παρόμοια πράγματα. Πετούν. Περνούν μέσα από τοίχους. Συναντούν αγαπημένους ανθρώπους που έχουν φύγει και μιλούν μαζί τους. Και όλη την ώρα ξέρουν ότι το φυσικό τους σώμα κοιμάται ήσυχα στο κρεβάτι τους.
Εκεί τα πράγματα δείχνουν περισσότερα από όσα εδώ. Ένα βιβλίο, για παράδειγμα, δεν είναι μόνο σελίδες. Λάμπει, και μπορεί κανείς να δει τη γέννησή του, την πορεία του και το τέλος του. Ό,τι εδώ βλέπουμε κομμάτι κομμάτι, εκεί φαίνεται ολόκληρο.
Εκεί μπορούμε να μάθουμε πολλά και για τον εαυτό μας, γιατί ό,τι κουβαλάμε μέσα μας φαίνεται, όπως εδώ φαίνεται το πρόσωπό μας. Αυτός είναι και ένας από τους στόχους μας: η αυτογνωσία, που ξεκινά από τις μικρές αντιδράσεις της ημέρας, συνεχίζεται και τη νύχτα. Ο κόσμος των ονείρων ξαναφέρνει επίσης στη ζωή μας κάτι που ξέραμε καλά όταν ήμασταν παιδιά: την επαφή με το μυστήριο. Τότε ο ενθουσιασμός, η αγάπη για την περιπέτεια, το θάρρος και η χαρά της εξερεύνησης ήταν φυσικά γνωρίσματα της παιδικής μας ψυχής.
Ίσως γι’ αυτό τόσες ιστορίες για παιδιά μοιάζουν εμπνευσμένες από τέτοιες εμπειρίες. Ο Πίτερ Παν μπαίνει τη νύχτα από το παράθυρο του παιδικού δωματίου, και τα παιδιά πετούν μαζί του πάνω από τις στέγες, ως τη Χώρα του Ποτέ. Όταν ο μικρός Τζον τον ρωτά πώς το κάνει, ο Πίτερ απαντά:
Απλώς κάνεις όμορφες, υπέροχες σκέψεις, κι εκείνες σε σηκώνουν στον αέρα.
Αυτός είναι ο κόσμος που δε γνωρίζουμε. Δεν βρίσκεται μακριά. Τον επισκεπτόμαστε κάθε νύχτα, απλώς χωρίς να το ξέρουμε.
Άσκηση: το ημερολόγιο των ονείρων
Πώς αρχίζουμε να τον γνωρίζουμε; Με κάτι πολύ απλό: ένα τετράδιο και ένα στυλό δίπλα στο κρεβάτι.
Πριν κοιμηθούμε, λέμε ήρεμα στον εαυτό μας ότι το πρωί θα θυμηθούμε τα όνειρά μας. Η πρόθεση αυτή δουλεύει όπως όταν αποφασίζουμε να ξυπνήσουμε μια συγκεκριμένη ώρα και, παράξενα, ξυπνάμε πράγματι τότε.
Το πρωί, μόλις ξυπνήσουμε, δεν κινούμαστε καθόλου. Ούτε ένα δάχτυλο. Το πολύ να ανοιγοκλείσουμε τα μάτια. Κάθε κίνηση του φυσικού σώματος ταρακουνά το ονειρικό σώμα, που μόλις έχει ξαναμπεί στη θέση του, και οι ζωντανές αναμνήσεις χάνονται γρήγορα. Μένουμε λοιπόν ακίνητοι, στη θέση όπου ξυπνήσαμε, και δεν αφήνουμε τις σκέψεις της ημέρας να μπουν μπροστά. Η πρώτη μας ερώτηση είναι: «Τι έβλεπα μόλις πριν;» Πιάνουμε ό,τι έχει μείνει, μια εικόνα, ένα πρόσωπο, μια διάθεση, και από εκεί πηγαίνουμε προς τα πίσω: τι έγινε πριν από αυτό, και πριν από εκείνο.
Μετά γράφουμε. Όχι μόνο τα ολοκληρωμένα ή τα ενδιαφέροντα όνειρα, αλλά όλα. Αν θυμόμαστε μόνο ένα δωμάτιο ή ένα πρόσωπο, γράφουμε αυτό. Αν θυμόμαστε μόνο ένα συναίσθημα, γράφουμε το συναίσθημα. Αν κάποιος μας μίλησε στο όνειρο, σημειώνουμε τα λόγια του ακριβώς, γιατί οι λέξεις ξεχνιούνται πρώτες. Κι αν ξυπνήσουμε μέσα στη νύχτα με ένα όνειρο, το σημειώνουμε αμέσως, έστω με δύο τρεις λέξεις, γιατί ως το πρωί θα έχει σβήσει. Συχνά ένα όνειρο επιστρέφει και μέσα στη μέρα, με αφορμή μια σκηνή ή μια κουβέντα. Γι’ αυτό βοηθά να έχουμε μαζί μας και ένα μικρό σημειωματάριο.
Τις πρώτες μέρες ίσως γράψουμε ελάχιστα. Σιγά σιγά όμως η μνήμη δυναμώνει. Οι λεπτομέρειες πληθαίνουν και τα όνειρα γίνονται πιο καθαρά. Με τον καιρό, ξεφυλλίζοντας το τετράδιο, βλέπουμε και ποια παράξενα σημάδια επαναλαμβάνονται στα όνειρά μας: τα δικά μας ονειροξυπνητήρια.
Η άσκηση, βήμα βήμα:
- Βάλτε ένα τετράδιο και ένα στυλό δίπλα στο κρεβάτι σας.
- Πριν κοιμηθείτε, πείτε ήρεμα στον εαυτό σας ότι το πρωί θα θυμηθείτε τα όνειρά σας.
- Μόλις ξυπνήσετε, μην κινηθείτε καθόλου, ούτε ένα δάχτυλο. Το πολύ να ανοιγοκλείσετε τα μάτια.
- Μην αφήσετε τις σκέψεις της ημέρας να μπουν μπροστά. Ρωτήστε τον εαυτό σας: «Τι έβλεπα μόλις πριν;»
- Πιάστε ό,τι έχει μείνει, μια εικόνα, ένα πρόσωπο ή μια διάθεση, και πηγαίνετε από εκεί προς τα πίσω, σκηνή σκηνή.
- Γράψτε όλα όσα θυμάστε, ακόμη κι αν είναι μόνο ένα δωμάτιο ή ένα συναίσθημα. Σημειώστε ακριβώς τα λόγια που ακούσατε.
- Αν ξυπνήσετε μέσα στη νύχτα με ένα όνειρο, σημειώστε το αμέσως, έστω με δύο τρεις λέξεις.
- Έχετε μαζί σας και μέσα στη μέρα ένα μικρό σημειωματάριο, για τα όνειρα που επιστρέφουν απρόσμενα.
- Κάθε τόσο ξεφυλλίστε το τετράδιο και σημειώστε ποια παράξενα σημάδια επαναλαμβάνονται.
Άσκηση: τα ονειροξυπνητήρια
Στον κόσμο των ονείρων τα πράγματα μοιάζουν ακριβώς με αυτά της μέρας, γι’ αυτό και είμαστε βέβαιοι ότι βρισκόμαστε με το φυσικό μας σώμα. Η συνήθεια που θα μας ξυπνήσει εκεί χτίζεται εδώ, μέσα στη μέρα.
Κάθε φορά που κάτι μας κάνει εντύπωση, ένα όμορφο ηλιοβασίλεμα, ένα παράξενο συμβάν, μια λεπτομέρεια που δεν ταιριάζει, σταματάμε και ρωτάμε σοβαρά τον εαυτό μας: «Μήπως ονειρεύομαι; Μήπως ταξιδεύω έξω από το φυσικό μου σώμα;» Δεν βιαζόμαστε να απαντήσουμε «όχι, φυσικά». Κοιτάμε γύρω μας με προσοχή, σαν να βλέπουμε τον τόπο για πρώτη φορά.
Μετά κάνουμε τη δοκιμή. Δίνουμε ένα μικρό πήδημα προς τα πάνω, με την πρόθεση να πετάξουμε. Στον φυσικό κόσμο ισχύει ο νόμος της βαρύτητας και τα πόδια μας ξαναπατούν στο έδαφος. Στον κόσμο των ονείρων ισχύει ο νόμος της ανύψωσης: αν βρισκόμαστε εκεί, θα αιωρηθούμε. Αν οι περιστάσεις δεν επιτρέπουν ένα πήδημα, τραβάμε απαλά ένα δάχτυλο του χεριού μας, με την πρόθεση να μακρύνει. Εκεί η ύλη είναι ελαστική, και με έκπληξη θα δούμε το δάχτυλο να μακραίνει.
Πολύ βοηθούν και τα δικά μας ονειροξυπνητήρια, όσα επαναλαμβάνονται στο τετράδιό μας. Χωρίζονται σε τέσσερα είδη:
- Όσα σκεφτόμαστε και νιώθουμε μέσα στο όνειρο. Μια κλειδωμένη πόρτα ανοίγει μόλις της πούμε «άνοιξε», ή μας πλημμυρίζει μια παράξενη έκσταση.
- Όσα κάνουμε εμείς ή οι άλλοι. Τρέχουμε χωρίς να κουραζόμαστε ή αναπνέουμε κάτω από το νερό.
- Η μορφή των πραγμάτων. Το σπίτι μας είναι διαφορετικό, οι δρόμοι δεν είναι όπως τους θυμόμαστε, ένα πρόσωπο αλλάζει καθώς το κοιτάμε.
- Το πλαίσιο. Βρισκόμαστε σε ένα μέρος που δεν θα έπρεπε να είμαστε ή συναντάμε κάποιον εκεί που δεν θα τον συναντούσαμε ποτέ.
Όποτε μέσα στη μέρα συναντάμε κάτι που θυμίζει τα σημάδια του τετραδίου μας, κάνουμε την ερώτηση και τη δοκιμή.
Η άσκηση θέλει επιμονή. Την κάνουμε πολλές φορές την ημέρα, κάθε φορά με την ίδια σοβαρότητα, ώσπου να γίνει δεύτερη φύση. Τότε λειτουργεί από μόνη της και στον ύπνο. Και κάποια νύχτα, μπροστά σε ένα παράξενο σημάδι, θα αναρωτηθούμε από συνήθεια «Μήπως ονειρεύομαι;», θα δώσουμε ένα μικρό πήδημα και θα βρεθούμε στον αέρα.
Η άσκηση, βήμα βήμα:
- Μέσα στη μέρα, κάθε φορά που κάτι σας κάνει εντύπωση ή σας φαίνεται παράξενο, σταματήστε.
- Ρωτήστε σοβαρά τον εαυτό σας: «Μήπως ονειρεύομαι; Μήπως ταξιδεύω έξω από το φυσικό μου σώμα;»
- Κοιτάξτε γύρω σας με προσοχή, σαν να βλέπετε τον τόπο για πρώτη φορά.
- Δώστε ένα μικρό πήδημα προς τα πάνω, με την πρόθεση να πετάξετε. Αν οι περιστάσεις δεν το επιτρέπουν, τραβήξτε απαλά ένα δάχτυλο του χεριού σας, με την πρόθεση να μακρύνει.
- Κάντε το ίδιο κάθε φορά που συναντάτε κάτι που θυμίζει τα σημάδια του τετραδίου σας.
- Επαναλάβετε την άσκηση πολλές φορές την ημέρα, κάθε φορά με την ίδια σοβαρότητα, ώσπου να γίνει δεύτερη φύση.
Απόψε
Απόψε η γνώριμη κούραση θα μας οδηγήσει πάλι στο κρεβάτι. Το φως θα σβήσει, οι σκέψεις θα θολώσουν και η παράσταση θα αρχίσει ξανά. Τίποτα δεν χρειάζεται να αλλάξει σε αυτό. Ίσως όμως αλλάξει κάτι μέσα μας. Ο ύπνος δεν είναι ένα σκοτάδι όπου απλώς σβήνουμε. Είναι ένα ταξίδι.
Μικροί δεν χρειαζόμασταν κανέναν για να μας πει ότι ο κόσμος κρύβει μυστικά. Ένα σκοτεινό δωμάτιο, η αλάνα της γειτονιάς ή ένα μονοπάτι που δεν είχαμε περπατήσει αρκούσαν για να αρχίσει μια περιπέτεια. Ίσως αυτή η ματιά να είναι το πιο πολύτιμο που μπορούμε να πάρουμε μαζί μας απόψε. Να ξαπλώσουμε όχι μόνο για να ξεκουραστούμε, αλλά όπως τότε, με την περιέργεια ενός παιδιού που ετοιμάζεται να εξερευνήσει έναν κόσμο που δε γνωρίζει ακόμη.
Νέα κείμενα προστίθενται στον κύκλο.
